।।श्रीमद्भगवद्गीता चतुर्दशोऽध्यायः।।

।।श्रीमद्भगवद्गीता चतुर्दशोऽध्यायः।।

अथ चतुर्दशोऽध्यायः

(गुणत्रयविभागयोगः)

श्रीभगवानुवाच:
(1)
परम् - भूयः - प्रवक्ष्यामि - ज्ञानानाम् - ज्ञानम् - उत्तमम् ।
यत् - ज्ञात्वा - मुनयः - सर्वे - पराम् - सिद्धिम् - इतः - गताः ॥

(2)
इदम् - ज्ञानम् - उपाश्रित्य - मम - साधर्म्यम् - आगताः ।
सर्गे - अपि - न - उपजायन्ते - प्रलये - न - व्यथन्ति - च ॥

(3)
मम - योनिः - महत् - ब्रह्म - तस्मिन् - गर्भम् - दधामि - अहम् ।
संभवः - सर्वभूतानाम् - ततः - भवति - भारत ॥

(4)
सर्वयोनिषु - कौंतेय - मूर्तयः - संभवन्ति - याः ।
तासाम् - ब्रह्म - महत् - योनिः - अहम् - बीजप्रदः - पिता ॥

(5)
सत्त्वम् - रजः - तमः - इति - गुणाः - प्रकृतिसंभवाः ।
निबध्नन्ति - महाबाहो - देहे - देहिनम् - अव्ययम् ॥

(6)
तत्र - सत्त्वम् - निर्मलत्वात् - प्रकाशकम् - अनामयम् ।
सुखसंगेन - बध्नाति - ज्ञानसंगेन - च - अनघ ॥

(7)
रजः - रागात्मकम् - विद्धि - तृष्णासंगसमुद्भवम् ।
तत् - निबध्नाति - कौंतेय - कर्मसंगेन - देहिनम् ॥

(8)
तमः - तु - अज्ञानजम् - विद्धि - मोहनम् - सर्वदेहिनाम् ।
प्रमाद - आलस्य - निद्राभिः - तत् - निबध्नाति - भारत ॥

(9)
सत्त्वम् - सुखे - संजयति - रजः - कर्मणि - भारत ।
ज्ञानम् - आवृत्य - तु - तमः - प्रमादे - संजयति - उत ॥

(10)
रजः - तमः - च - अभिभूय - सत्त्वम् - भवति - भारत ।
रजः - सत्त्वम् - तमः - च - एव - तमः - सत्त्वम् - रजः - तथा ॥

(11)
सर्वद्वारेषु - देहे - अस्मिन् - प्रकाशः - उपजायते ।
ज्ञानम् - यदा - तदा - विद्याद् - विवृद्धम् - सत्त्वम् - इति - उत ॥

(12)
लोभः - प्रवृत्तिः - आरंभः - कर्मणाम् - अशमः - स्पृहा ।
रजसि - एतानि - जायन्ते - विवृद्धे - भरतर्षभ ॥

(13)
अप्रकाशः - अप्रवृत्तिः - च - प्रमादः - मोहः - एव - च ।
तमसि - एतानि - जायन्ते - विवृद्धे - कुरुनंदन ॥

(14)
यदा - सत्त्वे - प्रवृद्धे - तु - प्रलयम् - याति - देहभृत् ।
तदा - उत्तमविदाम् - लोकान् - अमलान् - प्रतिपद्यते ॥

(15)
रजसि - प्रलयम् - गत्वा - कर्मसंगिषु - जायते ।
तथा - प्रलीनः - तमसि - मूढयोनिषु - जायते ॥

(16)
कर्मणः - सुकृतस्य - आहुः - सात्त्विकम् - निर्मलम् - फलम् ।
रजसः - तु - फलम् - दुःखम् - अज्ञानम् - तमसः - फलम् ॥

(17)
सत्त्वात् - संजायते - ज्ञानम् - रजसः - लोभः - एव - च ।
प्रमाद - मोहौ - तमसः - भवतः - अज्ञानम् - एव - च ॥

(18)
ऊर्ध्वम् - गच्छन्ति - सत्त्वस्थाः - मध्ये - तिष्ठन्ति - राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्थाः - अधः - गच्छन्ति - तामसाः ॥

(19)
न - अन्यं - गुणेभ्यः - कर्तारम् - यदा - द्रष्टा - अनुपश्यति ।
गुणेभ्यः - च - परम् - वेत्ति - मद्भावम् - सः - अधिगच्छति ॥

(20)
गुणान् - एतान् - अतीत्य - त्रीन् - देही - देहसमुद्भवान् ।
जन्म - मृत्यु - जरा - दुःखैः - विमुक्तः - अमृतम् - अश्नुते ॥

अर्जुन उवाच:
(21)
कैः - लिंगैः - त्रीन् - गुणान् - एतान् - अतीतः - भवति - प्रभो ।
किम् - आचारः - कथम् - च - एतान् - त्रीन् - गुणान् - अतिवर्तते ॥

श्रीभगवानुवाच:
(22)
प्रकाशम् - च - प्रवृत्तिम् - च - मोहम् - एव - च - पांडव ।
न - द्वेष्टि - संप्रवृत्तानि - न - निवृत्तानि - कांक्षति ॥

(23)
उदासीनवत् - आसीनः - गुणैः - यः - न - विचाल्यते ।
गुणाः - वर्तन्ते - इति - एव - यः - अवतिष्ठति - न - इंगते ॥

(24)
समदुःखसुखः - स्वस्थः - समलोष्टाश्मकांचनः ।
तुल्यप्रियाप्रियः - धीरः - तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥

(25)
मान - अपमानयोः - तुल्यः - तुल्यः - मित्र - अरिपक्षयोः ।
सर्वारंभपरित्यागी - गुणातीतः - सः - उच्यते ॥

(26)
माम् - च - यः - अव्यभिचारेण - भक्तियोगेन - सेवते ।
सः - गुणान् - समतीत्य - एतान् - ब्रह्मभूयाय - कल्पते ॥

(27)
ब्रह्मणः - हि - प्रतिष्ठा - अहम् - अमृतस्य - अव्ययस्य - च ।
शाश्वतस्य - च - धर्मस्य - सुखस्य - एकान्तिकस्य - च ॥

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे

गुणत्रयविभागयोगो नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥14 ॥