।।श्रीमद्भगवद्गीता दशमोऽध्यायः।।

।।श्रीमद्भगवद्गीता दशमोऽध्यायः।।

अथ दशमोऽध्यायः ।

(विभूतियोगः)

श्रीभगवानुवाच ।

1
भूयः - एव - महाबाहो - शृणु - मे - परमम् - वचः ।
यत् - ते - अहम् - प्रीयमाणाय - वक्ष्यामि - हितकाम्यया ॥

2
न - मे - विदुः - सुरगणाः - प्रभवम् - न - महर्षयः ।
अहम् - आदिः - हि - देवानाम् - महर्षीणाम् - च - सर्वशः ॥

3
यः - माम् - अजम् - अनादिम् - च - वेत्ति - लोकमहेश्वरम् ।
असंमूढः - सः - मर्त्येषु - सर्वपापैः - प्रमुच्यते ॥

4
बुद्धिः - ज्ञानम् - असंमोहः - क्षमा - सत्यम् - दमः - शमः ।
सुखम् - दुःखम् - भवः - अभावः - भयम् - च - अभयम् - एव - च ॥

5
अहिंसा - समता - तुष्टिः - तपः - दानम् - यशः - अयशः ।
भवन्ति - भावाः - भूतानाम् - मतः - एव - पृथक् - विधाः ॥

6
महर्षयः - सप्त - पूर्वे - चत्वारः - मनवः - तथा ।
मत् - भावाः - मानसा - जाताः - येषाम् - लोकः - इमाः - प्रजाः ॥

7
एताम् - विभूतिम् - योगम् - च - मम - यः - वेत्ति - तत्त्वतः ।
सः - अविकम्पेन - योगेन - युज्यते - न - अत्र - संशयः ॥

8
अहम् - सर्वस्य - प्रभवः - मत्तः - सर्वम् - प्रवर्तते ।
इति - मत्वा - भजन्ते - माम् - बुधाः - भावसमन्विताः ॥

9
मत् - चित्ताः - मत् - गत - प्राणाः - बोधयन्तः - परस्परम् ।
कथयन्तः - च - माम् - नित्यम् - तुष्यन्ति - च - रमन्ति - च ॥

10
तेषाम् - सतत - युक्तानाम् - भजताम् - प्रीति - पूर्वकम् ।
ददामि - बुद्धि - योगम् - तम् - येन - माम् - उपयान्ति - ते ॥

11
तेषाम् - एव - अनुकम्पा - अर्थम् - अहम् - अज्ञान - जम् - तमः ।
नाशयामि - आत्म - भाव - स्थः - ज्ञान - दीपेन - भास्वता ॥

12
अर्जुन उवाच:
परम् - ब्रह्म - परम् - धाम - पवित्रम् - परमम् - भवान् ।
पुरुषम् - शाश्वतम् - दिव्यम् - आदि - देवम् - अजम् - विभुम् ॥

13
आहुः - त्वाम् - ऋषयः - सर्वे - देवर्षिः - नारदः - तथा ।
असितः - देवलः - व्यासः - स्वयम् - च - एव - ब्रवीषि - मे ॥

14
सर्वम् - एतत् - ऋतम् - मन्ये - यत् - माम् - वदसि - केशव ।
न - हि - ते - भगवन् - व्यक्तिम् - विदुः - देवाः - न - दानवाः ॥

15
स्वयम् - एव - आत्मना - आत्मानम् - वेत्थ - त्वम् - पुरुषोत्तम ।
भूत - भावन - भूतेश - देव - देव - जगत् - पते ॥

16
वक्तुम् - अर्हसि - अशेषेण - दिव्याः - हि - आत्म - विभूतयः ।
याभिः - विभूतिभिः - लोकान् - इमान् - त्वम् - व्याप्य - तिष्ठसि ॥

17
कथम् - विद्याम् - अहम् - योगिन् - त्वाम् - सदा - परिचिन्तयन् ।
केषु - केषु - च - भावेषु - चिन्त्यः - असि - भगवन् - मया ॥

18
विस्तरेण - आत्मनः - योगम् - विभूतिम् - च - जनार्दन ।
भूयः - कथय - तृप्तिः - हि - शृण्वतः - न - अस्ति - मे - अमृतम् ॥

19
श्रीभगवानुवाच:
हन्त - ते - कथयिष्यामि - दिव्याः - हि - आत्म - विभूतयः ।
प्राधान्यतः - कुरु - श्रेष्ठ - न - अस्ति - अन्तः - विस्तारस्य - मे ॥

20
अहम् - आत्मा - गुडाकेश - सर्व - भूत - आशय - स्थितः ।
अहम् - आदिः - च - मध्यम् - च - भूतानाम् - अन्तः - एव - च ॥

21
आदित्यानाम् - अहम् - विष्णुः - ज्योतिषाम् - रविः - अंशुमान् ।
मरीचिः - मरुताम् - अस्मि - नक्षत्राणाम् - अहम् - शशी ॥

22
वेदानाम् - सामवेदः - अस्मि - देवानाम् - अस्मि - वासवः ।
इन्द्रियाणाम् - मनः - च - अस्मि - भूतानाम् - अस्मि - चेतना ॥

23
रुद्राणाम् - शंकरः - च - अस्मि - वित्तेशः - यक्ष - रक्षसाम् ।
वसूनाम् - पावकः - च - अस्मि - मेरुः - शिखरिणाम् - अहम् ॥

24
पुरोधसाम् - च - मुख्यम् - माम् - विद्धि - पार्थ - बृहस्पतिम् ।
सेनानीनाम् - अहम् - स्कन्दः - सरसाम् - अस्मि - सागरः ॥

25
महर्षीणाम् - भृगुः - अहम् - गिराम् - अस्मि - एकम् - अक्षरम् ।
यज्ञानाम् - जप - यज्ञः - अस्मि - स्थावराणाम् - हिमालयः ॥

26
अश्वत्थः - सर्व - वृक्षाणाम् - देवर्षीणाम् - च - नारदः ।
गन्धर्वाणाम् - चित्ररथः - सिद्धानाम् - कपिलः - मुनिः ॥

27
उच्चैःश्रवसम् - अश्वानाम् - विद्धि - माम् - अमृत - उद्भवम् ।
ऐरावतम् - गजेन्द्राणाम् - नराणाम् - च - नराधिपम् ॥

28
आयुधानाम् - अहम् - वज्रम् - धेनूनाम् - अस्मि - कामधुक् ।
प्रजनः - च - अस्मि - कन्दर्पः - सर्पाणाम् - अस्मि - वासुकिः ॥

29
अनन्तः - च - अस्मि - नागानाम् - वरुणः - यादसाम् - अहम् ।
पितॄणाम् - अर्यमा - च - अस्मि - यमः - संयमताम् - अहम् ॥

30
प्रह्लादः - च - अस्मि - दैत्यानाम् - कालः - कलयताम् - अहम् ।
मृगाणाम् - च - मृगेन्द्रः - अहम् - वैनतेयः - च - पक्षिणाम् ॥

31
पवनः - पवताम् - अस्मि - रामः - शस्त्रभृताम् - अहम् ।
झषाणाम् - मकरः - च - अस्मि - स्रोतसाम् - अस्मि - जाह्नवी ॥

32
सर्गाणाम् - आदिः - अन्तः - च - मध्यम् - च - एव - अहम् - अर्जुन ।
अध्यात्म - विद्या - विद्यानाम् - वादः - प्रवदताम् - अहम् ॥

33
अक्षराणाम् - अकारः - अस्मि - द्वन्द्वः - सामासिकस्य - च ।
अहम् - एव - अक्षयः - कालः - धाता - अहम् - विश्वतोमुखः ॥

34
मृत्युः - सर्व - हरः - च - अहम् - उद्भवः - च - भविष्यताम् ।
कीर्तिः - श्रीः - वाक् - च - नारीणाम् - स्मृतिः - मेधा - धृतिः - क्षमा ॥

35
बृहत्साम - तथा - साम्नाम् - गायत्री - छन्दसाम् - अहम् ।
मासानाम् - मार्गशीर्षः - अहम् - ऋतूनाम् - कुसुमाकरः ॥

36
द्यूतम् - छलयताम् - अस्मि - तेजः - तेजस्विनाम् - अहम् ।
जयः - अस्मि - व्यवसायः - अस्मि - सत्त्वम् - सत्त्ववताम् - अहम् ॥

37
वृष्णीनाम् - वासुदेवः - अस्मि - पाण्डवानाम् - धनंजयः ।
मुनीनाम् - अपि - अहम् - व्यासः - कवीनाम् - उशनाः - कविः ॥

38
दण्डः - दमयताम् - अस्मि - नीतिः - अस्मि - जिगीषताम् ।
मौनम् - च - एव - अस्मि - गुह्यानाम् - ज्ञानम् - ज्ञानवताम् - अहम् ॥

39
यत् - च - अपि - सर्व - भूतानाम् - बीजम् - तत् - अहम् - अर्जुन ।
न - तत् - अस्ति - विना - यत् - स्यात् - मया - भूतम् - चराचरम् ॥

40
न - अन्तः - अस्ति - मम - दिव्यानाम् - विभूतीनाम् - परंतप ।
एषः - तु - उद्देशतः - प्रोक्तः - विभूतेः - विस्तारः - मया ॥

41
यत् - यत् - विभूतिमत् - सत्त्वम् - श्रीमत् - ऊर्जितम् - एव - वा ।
तत् - तत् - एव - अवगच्छ - त्वम् - मम - तेजः - अंश - सम्भवम् ॥

42
अथवा - बहुना - एतेन - किम् - ज्ञातेन - तव - अर्जुन ।
विष्टभ्य - अहम् - इदम् - कृत्स्नम् - एक - अंशेन - स्थितः - जगत् ॥

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे

विभूतियोगो नाम दशमोऽध्यायः ॥10 ॥...