।।श्रीमद्भगवद्गीता तृतीयोऽध्यायः।।

📖 अथ तृतीयोऽध्यायः

कर्मयोगः

श्लोक 1
अर्जुन उवाच:
ज्यायसी — चेत् — कर्मणः — ते — मता — बुद्धिः — जनार्दन ।
तत् — किम् — कर्मणि — घोरे — माम् — नियोजयसि — केशव ॥

श्लोक 2
व्यामिश्रेण — इव — वाक्येन — बुद्धिम् — मोहयसि — इव — मे ।
तत् — एकम् — वद — निश्चित्य — येन — श्रेयः — अहम् — आप्नुयाम् ॥

श्लोक 3
श्रीभगवानुवाच:
लोके — अस्मिन् — द्विविधा — निष्ठा — पुरा — प्रोक्ता — मया — अनघ ।
ज्ञानयोगेन — सांख्यानाम् — कर्मयोगेन — योगिनाम् ॥

श्लोक 4
न — कर्मणाम् — अनारम्भात् — नैष्कर्म्यम् — पुरुषः — अश्नुते ।
न — च — संन्यसनात् — एव — सिद्धिम् — समधिगच्छति ॥

श्लोक 5
न — हि — कश्चित् — क्षणम् — अपि — जातु — तिष्ठति — अकर्मकृत् ।
कार्यते — हि — अवशः — कर्म — सर्वः — प्रकृतिजैः — गुणैः ॥

श्लोक 6
कर्मेंद्रियाणि — संयम्य — यः — आस्ते — मनसा — स्मरन् ।
इंद्रियार्थान् — विमूढात्मा — मिथ्याचारः — सः — उच्यते ॥

श्लोक 7
यः — तु — इंद्रियाणि — मनसा — नियम्य — आरभते — अर्जुन ।
कर्मेंद्रियैः — कर्मयोगम् — असक्तः — सः — विशिष्यते ॥

श्लोक 8
नियतं — कुरु — कर्म — त्वम् ।
कर्म — ज्यायः — हि — अकर्मणः ।
शरीरयात्रा — अपि — च — ते — न — प्रसिद्ध्येत् — अकर्मणः ॥

श्लोक 9
यज्ञार्थात् — कर्मणः — अन्यत्र — लोकः — अयम् — कर्मबन्धनः ।
तत् — अर्थम् — कर्म — कौंतेय — मुक्तसंगः — समाचर ॥

श्लोक 10
सह — यज्ञाः — प्रजाः — सृष्ट्वा — पुरा — उवाच — प्रजापतिः ।
अनेन — प्रसविष्यध्वम् — एषः — वः — अस्तु — इष्टकामधुक् ॥

श्लोक 11
देवान् — भावयत — अनेन — ते — देवाः — भावयन्तु — वः ।
परस्परम् — भावयन्तः — श्रेयः — परम् — अवाप्स्यथ ॥
श्लोक 12

इष्टान् — भोगान् — हि — वः — देवाः — दास्यन्ते — यज्ञभाविताः ।
तैः — दत्तान् — अप्रदाय — एभ्यः — यः — भुङ्क्ते — स्तेनः — एव — सः ॥

श्लोक 13
यज्ञशिष्टाशिनः — सन्तः — मुच्यन्ते — सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते — ते — तु — अघम् — पापाः — ये — पचन्ति — आत्मकारणात् ॥

श्लोक 14
अन्नात् — भवन्ति — भूतानि ।
पर्जन्यात् — अन्नसम्भवः ।
यज्ञात् — भवति — पर्जन्यः ।
यज्ञः — कर्मसमुद्भवः ॥

श्लोक 15
कर्म — ब्रह्मोद्भवम् — विद्धि ।
ब्रह्म — अक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात् — सर्वगतम् — ब्रह्म — नित्यम् — यज्ञे — प्रतिष्ठितम् ॥

श्लोक 16
एवम् — प्रवर्तितम् — चक्रम् — न — अनुवर्तयति — इह — यः ।
अघायुः — इंद्रियारामः — मोघम् — पार्थ — सः — जीवति ॥

श्लोक 17
यः — तु — आत्मरति: — एव — स्यात् ।
आत्मतृप्तः — च — मानवः ।
आत्मनि — एव — च — सन्तुष्टः — तस्य — कार्यम् — न — विद्यते ॥

श्लोक 18
न — एव — तस्य — कृतेन — अर्थः ।
न — अकृतेन — इह — कश्चन ।
न — च — अस्य — सर्वभूतेषु — कश्चित् — अर्थव्यपाश्रयः ॥

श्लोक 19
तस्मात् — असक्तः — सततम् — कार्यम् — कर्म — समाचर ।
असक्तः — हि — आचरन् — कर्म — परम — आप्नोति — पुरुषः ॥

श्लोक 20
कर्मणा — एव — हि — संसिद्धिम् — आस्थिताः — जनकादयः ।
लोकसंग्रहम् — एव — अपि — सम्पश्यन् — कर्तुम् — अर्हसि ॥

श्लोक 21
यत् — यत् — आचरति — श्रेष्ठः — तत् — तत् — एव — इतरः — जनः ।
सः — यत् — प्रमाणम् — कुरुते — लोकः — तत् — अनुवर्तते ॥

श्लोक 22
न — मे — पार्थ — अस्ति — कर्तव्यम् — त्रिषु — लोकेषु — किञ्चन ।
न — अनवाप्तम् — अवाप्तव्यम् ।
वर्ते — एव — च — कर्मणि ॥

श्लोक 23
यदि — हि — अहम् — न — वर्तेयम् — जातु — कर्मणि — अतन्द्रितः ।
मम — वर्त्म — अनुवर्तन्ते — मनुष्याः — पार्थ — सर्वशः ॥

श्लोक 24
उत्सीदेयुः — इमे — लोकाः — न — कुर्याम् — कर्म — चेत् — अहम् ।
संकरस्य — च — कर्ता — स्याम् — उपहन्याम् — इमाः — प्रजाः ॥

श्लोक 25
सक्ताः — कर्मणि — अविद्वांसः — यथा — कुर्वन्ति — भारत ।
कुर्यात् — विद्वान् — तथा — असक्तः — चिकीर्षुः — लोकसंग्रहम् ॥

श्लोक 26
न — बुद्धिभेदम् — जनयेत् — अज्ञानाम् — कर्मसंगिनाम् ।
जोषयेत् — सर्वकर्माणि — विद्वान् — युक्तः — समाचरन् ॥

श्लोक 27
प्रकृतेः — क्रियमाणानि — गुणैः — कर्माणि — सर्वशः ।
अहंकार — विमूढ — आत्मा — कर्ता — अहम् — इति — मन्यते ॥

श्लोक 28
तत्त्ववित् — तु — महाबाहो — गुणकर्म — विभागयोः ।
गुणाः — गुणेषु — वर्तन्ते — इति — मत्वा — न — सज्जते ॥

श्लोक 29
प्रकृतेः — गुण — सम्मूढाः — सज्जन्ते — गुणकर्मसु ।
तान् — अकृत्स्न — विदः — मन्दान् — कृत्स्नवित् — न — विचालयेत् ॥

श्लोक 30
मयि — सर्वाणि — कर्माणि — संन्यस्य — अध्यात्म — चेतसा ।
निराशीः — निर्ममः — भूत्वा — युध्यस्व — विगतज्वरः ॥

श्लोक 31
ये — मे — मतम् — इदम् — नित्यम् — अनुतिष्ठन्ति — मानवाः ।
श्रद्धावन्तः — अनसूयन्तः — मुच्यन्ते — ते — अपि — कर्मभिः ॥

श्लोक 32
ये — तु — एतत् — अभ्यसूयन्तः — न — अनुतिष्ठन्ति — मे — मतम् ।
सर्वज्ञान — विमूढान् — तान् — विद्धि — नष्टान् — अचेतसः ॥

श्लोक 33
सदृशम् — चेष्टते — स्वस्याः — प्रकृतेः — ज्ञानवान् — अपि ।
प्रकृतिम् — यान्ति — भूतानि — निग्रहः — किम् — करिष्यति ॥

श्लोक 34
इन्द्रियस्य — इन्द्रियस्य — अर्थे — राग — द्वेषौ — व्यवस्थितौ ।
तयोः — न — वशम् — आगच्छेत् — तौ — हि — अस्य — परिपन्थिनौ ॥

श्लोक 35
श्रेयान् — स्वधर्मः — विगुणः — परधर्मात् — स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे — निधनम् — श्रेयः — परधर्मः — भयावहः ॥

श्लोक 36
अर्जुन उवाच:
अथ — केन — प्रयुक्तः — अयम् — पापम् — चरति — पुरुषः ।
अनिच्छन् — अपि — वार्ष्णेय — बलात् — इव — नियोजितः ॥

श्लोक 37
श्रीभगवानुवाच:
कामः — एषः — क्रोधः — एषः — रजोगुण — समुद्भवः ।
महाशनः — महापाप्मा — विद्धि — एनम् — इह — वैरिणम् ॥

श्लोक 38
धूमेन — आव्रियते — वह्निः — यथा — आदर्शः — मलेन — च ।
यथा — उल्बेन — आवृतः — गर्भः — तथा — तेन — इदम् — आवृतम् ॥

श्लोक 39
आवृतम् — ज्ञानम् — एतेन — ज्ञानिनः — नित्यवैरिणा ।
कामरूपेण — कौन्तेय — दुष्पूरेण — अनलेन — च ॥

श्लोक 40
इन्द्रियाणि — मनः — बुद्धिः — अस्य — अधिष्ठानम् — उच्यते ।
एतैः — विमोहयति — एषः — ज्ञानम् — आवृत्य — देहिनम् ॥

श्लोक 41
तस्मात् — त्वम् — इन्द्रियाणि — आदौ — नियम्य — भरतर्षभ ।
पाप्मानम् — प्रजहि — हि — एनम् — ज्ञान — विज्ञान — नाशनम् ॥

श्लोक 42
इन्द्रियाणि — पराणि — आहुः ।
इन्द्रियेभ्यः — परम् — मनः ।
मनसः — तु — परा — बुद्धिः ।
यः — बुद्धेः — परतः — तु — सः ॥

श्लोक 43
एवम् — बुद्धेः — परम् — बुद्ध्वा — संस्तभ्य — आत्मानम् — आत्मना ।
जहि — शत्रुम् — महाबाहो — कामरूपम् — दुरासदम् ॥

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे

कर्मयोगो नाम तृतीयोऽध्यायः ॥3 ॥...